Το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας δημιουργεί νέες δυνατότητες για τους Δήμους και τις ενεργειακές κοινότητες. Για τη Χίο, ένα μη διασυνδεδεμένο νησί με αβέβαιο χρονικό ορίζοντα ηλεκτρικής διασύνδεσης, η πρόκληση είναι να διαμορφωθεί εγκαίρως ένα συνεκτικό σχέδιο που θα αξιοποιεί τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας προς όφελος της τοπικής κοινωνίας και θα αντιμετωπίζει το ενεργειακό έλλειμμα του νησιού.
Το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με τίτλο «Βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1711» και λοιπές διατάξεις, βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση από τις 10 έως τις 24 Οκτωβρίου 2026.
Πέρα από τις παρεμβάσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ρυθμίσεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η κοινή χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, η ενίσχυση του ρόλου των ενεργειακών κοινοτήτων, οι διευκολύνσεις για ενεργειακά έργα των ΟΤΑ, οι προβλέψεις για τα Δημοτικά Σχέδια Μείωσης Εκπομπών (ΔηΣΜΕ) και η δημιουργία του Ταμείου Απανθρακοποίησης Νησιών συνθέτουν ένα νέο πεδίο δυνατοτήτων, αλλά και απαιτήσεων για οργανωμένο σχεδιασμό.
Για τη Χίο, ωστόσο, οι εξελίξεις αυτές δεν αποτελούν απλώς ένα ακόμη νομοθετικό ζήτημα. Αγγίζουν άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια, το κόστος λειτουργίας των δημοτικών υποδομών, την αξιοποίηση του τοπικού δυναμικού των ΑΠΕ και τη δυνατότητα να παραμένει μεγαλύτερο μέρος της αξίας που παράγεται από την ενεργειακή μετάβαση μέσα στην ίδια την τοπική κοινωνία.
Η ιδιαιτερότητα της Χίου απαιτεί διαφορετική προσέγγιση
Η Χίος εξακολουθεί να αποτελεί μέρος του συστήματος των Μη Διασυνδεδεμένων Νησιών. Η προοπτική της ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δεδομένη λύση με βέβαιο και άμεσα αξιοποιήσιμο χρονικό ορίζοντα.
Αυτό σημαίνει ότι το νησί οφείλει να σχεδιάσει την ενεργειακή του πορεία με βάση τις σημερινές ανάγκες και τις δυνατότητες που μπορεί να αναπτύξει σταδιακά, χωρίς να εξαρτά το σύνολο των επιλογών του από την ολοκλήρωση ενός μελλοντικού έργου διασύνδεσης.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο πόση ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να παραχθεί από φωτοβολταϊκά, αιολικά ή άλλες τεχνολογίες. Είναι, κυρίως, πώς το διαθέσιμο δυναμικό των ΑΠΕ μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικό ενεργειακό όφελος για το νησί.
Η ανάπτυξη νέων έργων παραγωγής δεν συνεπάγεται αυτομάτως αντίστοιχη αύξηση της ενέργειας που μπορεί να αξιοποιηθεί τοπικά. Οι δυνατότητες του δικτύου, οι όροι σύνδεσης, η αποθήκευση, η χρονική αντιστοίχιση παραγωγής και κατανάλωσης και οι κανόνες λειτουργίας του ηλεκτρικού συστήματος επηρεάζουν καθοριστικά το τελικό αποτέλεσμα.
Εδώ βρίσκεται το μεγάλο ζητούμενο για τη Χίο: να περιοριστεί το χάσμα ανάμεσα στις δυνατότητες παραγωγής από ΑΠΕ και στην ενέργεια που μπορεί πράγματι να αξιοποιηθεί για τις ανάγκες των κατοίκων, των επιχειρήσεων, των δημοτικών εγκαταστάσεων και της τοπικής οικονομίας.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να εξαντλείται στην εγκατάσταση νέας ισχύος. Χρειάζεται να συνδέεται με την αποθήκευση, την εξοικονόμηση, την ευφυή διαχείριση της ζήτησης, την κοινή χρήση ενέργειας και την ανάπτυξη υποδομών που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του νησιού.
Το ΔηΣΜΕ ως αφετηρία ενός ευρύτερου συντονισμού
Σημαντικό βήμα για την οργανωμένη ενεργειακή και κλιματική πολιτική του Δήμου Χίου αποτελεί η εκπόνηση του Δημοτικού Σχεδίου Μείωσης Εκπομπών (ΔηΣΜΕ), που διαμορφώθηκε με τη συνεργασία της Ενεργειακής Κοινότητας Πολιτών Χίου και της ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗΣ Ομηρούπολης Α.Α.Ε. ΟΤΑ.
Η εκπόνηση του σχεδίου δημιουργεί μια βάση για την καταγραφή των αναγκών, την ιεράρχηση παρεμβάσεων και την προώθηση δράσεων που συνδέονται με τη μείωση των εκπομπών και τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης του Δήμου.
Ωστόσο, η πραγματική αξία του ΔηΣΜΕ θα κριθεί από τη δυνατότητα εφαρμογής του. Απαιτείται να συνδεθεί με συγκεκριμένες προτεραιότητες, τεχνικά ώριμα έργα, διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία και έναν μηχανισμό παρακολούθησης της υλοποίησής του.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να διαχωρίζεται ο ειδικός σκοπός του ΔηΣΜΕ —η μείωση των εκπομπών και η προώθηση των σχετικών δημοτικών παρεμβάσεων— από την ευρύτερη ανάγκη διαμόρφωσης μιας ολοκληρωμένης ενεργειακής στρατηγικής για το νησί. Το ΔηΣΜΕ μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο αυτής της προσπάθειας, δεν υποκαθιστά όμως τον συνολικό σχεδιασμό που απαιτείται για την παραγωγή, την αποθήκευση, τη διαχείριση και την τοπική αξιοποίηση της ενέργειας.
Το επόμενο βήμα, επομένως, είναι να αξιοποιηθεί η δουλειά που έχει ήδη γίνει και να μετατραπεί σε κοινό πλαίσιο δράσης με σαφείς στόχους, αρμοδιότητες, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η συμμετοχή του Δήμου στην Ενεργειακή Κοινότητα δημιουργεί νέα βάση συνεργασίας
Η συμμετοχή του Δήμου Χίου στην Ενεργειακή Κοινότητα Πολιτών Χίου προσθέτει μια σημαντική θεσμική διάσταση σε αυτή την προσπάθεια.
Δεν πρόκειται απλώς για μια τυπική συμμετοχή σε έναν συλλογικό φορέα. Δημιουργείται η δυνατότητα στενότερης συνεργασίας ανάμεσα στον Δήμο, την ενεργειακή κοινότητα και την ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ, με στόχο τη σύνδεση των δημοτικών αναγκών με τις δυνατότητες της συλλογικής ενεργειακής δράσης.
Η συνεργασία αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί για την αναζήτηση κατάλληλων λύσεων μείωσης του ενεργειακού κόστους των δημοτικών υποδομών, την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ και αποθήκευσης, την αξιοποίηση της κοινής χρήσης ενέργειας όπου επιτρέπεται, καθώς και τη διερεύνηση χρηματοδοτήσεων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του νησιού.
Η συμμετοχή του Δήμου, βεβαίως, δεν καταργεί τις διακριτές αρμοδιότητες και τις θεσμικές υποχρεώσεις κάθε φορέα. Δημιουργεί όμως μια ισχυρότερη βάση για την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, τον συντονισμό των πρωτοβουλιών και τη διαμόρφωση κοινών προτάσεων.
Η πρόκληση είναι να αποφευχθεί ο κατακερματισμός των ενεργειακών δράσεων. Αν κάθε φορέας σχεδιάζει ανεξάρτητα, χωρίς κοινή εικόνα των αναγκών και των δυνατοτήτων, υπάρχει κίνδυνος οι παρεμβάσεις να μην αλληλοσυμπληρώνονται ή να μην αξιοποιούν πλήρως τις διαθέσιμες ευκαιρίες.
Αντίθετα, ένας σταθερός μηχανισμός συνεργασίας μπορεί να συνδέσει τον σχεδιασμό, την τεχνική προετοιμασία, τη χρηματοδότηση και την υλοποίηση των έργων.
Τι πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης
Οι προτεινόμενες διατάξεις του νομοσχεδίου προσφέρουν αφορμή για μια συγκεκριμένη και τεκμηριωμένη παρέμβαση από την πλευρά της Χίου.
Πρώτον, το άρθρο 12, που αφορά την κοινή χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, αναδεικνύει την ανάγκη να εξεταστούν πρακτικά μοντέλα συνεργασίας μεταξύ δημοτικών εγκαταστάσεων, ενεργειακών κοινοτήτων και άλλων επιλέξιμων καταναλωτών. Για τη Χίο, έχει σημασία να αποσαφηνιστεί πώς τέτοια σχήματα μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά στο πλαίσιο του ηλεκτρικού συστήματος των Μη Διασυνδεδεμένων Νησιών.
Δεύτερον, οι προβλεπόμενες διευκολύνσεις για ενεργειακά έργα των ΟΤΑ, μέσω του άρθρου 51, δημιουργούν λόγο να καταρτιστεί κατάλογος έργων που θα μπορούσαν να ωριμάσουν από τον Δήμο και τα νομικά του πρόσωπα, με σαφή τεχνικά χαρακτηριστικά, προϋπολογισμό και χρονοδιάγραμμα.
Τρίτον, το άρθρο 52 για τα ΔηΣΜΕ καθιστά αναγκαία την έγκαιρη αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο το δημοτικό σχέδιο συνδέεται με τα προγράμματα χρηματοδότησης και τις εξαιρέσεις που προτείνονται για συγκεκριμένες κατηγορίες έργων. Η αξιολόγηση αυτή πρέπει να γίνει με βάση το τελικό νομοθετικό κείμενο και τους όρους κάθε χρηματοδοτικού προγράμματος.
Τέταρτον, οι διατάξεις για τη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ και αποθήκευσης, καθώς και για τον περιβαλλοντικό έλεγχο, αναδεικνύουν την ανάγκη να συνδυαστεί η ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών με τον χωροταξικό σχεδιασμό, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και τις ιδιαιτερότητες του χιακού τοπίου. Η ενεργειακή μετάβαση χρειάζεται κοινωνική αποδοχή και σαφείς κανόνες, όχι αποσπασματικές επιλογές.
Πέμπτον, ιδιαίτερη σημασία για τη Χίο έχει το άρθρο 59, που αφορά το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών και προβλέπει συγχρηματοδότηση επιλέξιμων έργων έως και 60% της επενδυτικής δαπάνης. Η πρόβλεψη αυτή καθιστά αναγκαία την έγκαιρη διερεύνηση της επιλεξιμότητας συγκεκριμένων έργων και των όρων συμμετοχής των ενδιαφερόμενων φορέων. Δεν αρκεί να υπάρχει ένα διαθέσιμο χρηματοδοτικό εργαλείο· χρειάζεται να υπάρχουν ώριμες, τεκμηριωμένες προτάσεις που να μπορούν να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές του.
Από τις γενικές διαπιστώσεις σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο προτάσεων
Για να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο η συμμετοχή της Χίου στη διαβούλευση, απαιτείται συντονισμένη εργασία με σαφές αντικείμενο. Ενδεικτικά, μια κοινή δέσμη προτάσεων θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
- Αποτύπωση του ενεργειακού ισοζυγίου της Χίου: καταγραφή της κατανάλωσης, των διαθέσιμων ενεργειακών υποδομών, των υφιστάμενων και προγραμματιζόμενων έργων ΑΠΕ, των περιορισμών του δικτύου και των δυνατοτήτων αποθήκευσης. Στόχος είναι να προσδιοριστεί τεκμηριωμένα το χάσμα ανάμεσα στο διαθέσιμο δυναμικό και στην ενέργεια που μπορεί να αξιοποιηθεί τοπικά.
- Κατάλογο ώριμων δημοτικών έργων: ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, παρεμβάσεις σε δημοτικές εγκαταστάσεις, έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης, καθώς και λύσεις διαχείρισης της κατανάλωσης, με προτεραιότητα σε έργα που μειώνουν μετρήσιμα το ενεργειακό κόστος.
- Σχέδιο αξιοποίησης της κοινής χρήσης ενέργειας: διερεύνηση κατάλληλων σχημάτων για δημοτικές εγκαταστάσεις και άλλους επιλέξιμους καταναλωτές, με τεχνική και οικονομική αξιολόγηση και πλήρη τήρηση του θεσμικού πλαισίου.
- Προτάσεις για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των ΑΠΕ στα μη διασυνδεδεμένα νησιά: εξέταση των αναγκών αποθήκευσης, των περιορισμών του δικτύου και των κατάλληλων μηχανισμών ώστε η νέα παραγωγή να συνδέεται με πραγματικό όφελος για το νησιωτικό σύστημα.
- Στοχευμένη αξιοποίηση χρηματοδοτήσεων: προετοιμασία προτάσεων για το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών και άλλα κατάλληλα εργαλεία, με έλεγχο επιλεξιμότητας, τεκμηρίωση κόστους και οφέλους και σαφή κατανομή των ευθυνών υλοποίησης.
- Θεσμοθέτηση σταθερού συντονισμού: συγκρότηση λειτουργικού πλαισίου συνεργασίας μεταξύ Δήμου Χίου, Ενεργειακής Κοινότητας Πολιτών Χίου και ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗΣ, με δυνατότητα συμμετοχής των αρμόδιων τεχνικών υπηρεσιών, επιστημονικών φορέων και άλλων ενδιαφερόμενων μερών, ώστε οι προτάσεις να προκύπτουν από κοινή τεκμηρίωση και όχι από αποσπασματικές πρωτοβουλίες.
Οι παραπάνω κατευθύνσεις δεν υποκαθιστούν τις τεχνικές μελέτες ούτε προδικάζουν την επιλεξιμότητα συγκεκριμένων έργων. Προσδιορίζουν όμως ένα πρακτικό πλαίσιο εργασίας, μέσα στο οποίο η διαβούλευση μπορεί να οδηγήσει σε συγκεκριμένες διεκδικήσεις και εφαρμόσιμες λύσεις.
Η Χίος χρειάζεται ενεργειακό σχεδιασμό με συνέχεια
Η δημόσια διαβούλευση ολοκληρώνεται στις 24 Οκτωβρίου 2026. Το χρονικό περιθώριο είναι περιορισμένο και επιβάλλει ιεράρχηση των θεμάτων, συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων και επιλογή των προτάσεων που μπορούν να τεκμηριωθούν εγκαίρως.
Η παρέμβαση της Χίου δεν χρειάζεται να περιοριστεί σε γενικές παρατηρήσεις επί του νομοσχεδίου. Μπορεί να αναδείξει με σαφήνεια τις ανάγκες ενός μη διασυνδεδεμένου νησιού και να ζητήσει ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των ΑΠΕ, την ανάπτυξη αποθήκευσης, την κοινή χρήση ενέργειας και την ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας των νησιωτικών συστημάτων.
Παράλληλα, η διαβούλευση πρέπει να αποτελέσει αφετηρία για μια σταθερή τοπική διαδικασία συντονισμού. Η ολοκλήρωσή της δεν πρέπει να σημάνει και το τέλος της προσπάθειας. Χρειάζεται να ακολουθήσουν η εξειδίκευση των προτάσεων, η ωρίμανση των έργων, η αναζήτηση των κατάλληλων χρηματοδοτικών εργαλείων και η παρακολούθηση της υλοποίησής τους.
Η συνεργασία του Δήμου Χίου με την Ενεργειακή Κοινότητα Πολιτών Χίου και την ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ Α.Α.Ε. ΟΤΑ, σε συνδυασμό με την εκπόνηση του ΔηΣΜΕ και τη συμμετοχή του Δήμου στην ενεργειακή κοινότητα, δημιουργεί μια ουσιαστική αφετηρία για αυτή την προσπάθεια.
Το ζητούμενο είναι να περάσει η Χίος από την καταγραφή των ενεργειακών της αναγκών στη διαμόρφωση μιας κοινής, τεκμηριωμένης και εφαρμόσιμης στρατηγικής. Μιας στρατηγικής που δεν θα περιμένει παθητικά την ηλεκτρική διασύνδεση, αλλά θα αξιοποιεί υπεύθυνα κάθε διαθέσιμη δυνατότητα για την κάλυψη των αναγκών του νησιού, τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενίσχυση της τοπικής κοινωνίας.
Η ενεργειακή μετάβαση της Χίου δεν είναι υπόθεση ενός φορέα ούτε ενός μόνο έργου. Είναι μια συλλογική προσπάθεια που απαιτεί συνεργασία, τεκμηρίωση, σαφείς προτεραιότητες και συνέχεια. Η δημόσια διαβούλευση αποτελεί την άμεση ευκαιρία να διατυπωθούν οι αναγκαίες προτάσεις. Η πραγματική επιτυχία, όμως, θα κριθεί από το κατά πόσο αυτές θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες αποφάσεις και έργα προς όφελος του νησιού.
